De jaarlijkse herdenking bij het voormalige Kamp Molengoot is weer achter de rug. Met vlagvertoon en volksliederen. Nederlandse, maar ook Israëlische. Dat deed mij denken aan een column in weekblad De Sallander in 2013. 👇

Column in De Sallander van 16 oktober 2013

Wat wordt jaarlijks in oktober herdacht door de stichting Joods Kamp Molengoot bij het monument aan de Luggersweg in Collendoorn? Nogal wiedes, het wegvoeren van de Joodse dwangarbeiders natuurlijk, de Joodse mannen die in de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden afgevoerd naar Kamp Westerbork en in overgrote meerderheid werden vermoord in concentratiekampen in Polen.
Tenminste, dat was ooit de intentie. Maar vanaf het begin is het fout gegaan. En elk jaar wordt het een klein beetje erger.

Voor degenen die nog nooit bij een herdenking zijn geweest en nog nooit een verslag hebben gelezen: de vaste ingrediënten zijn een speech van de voorzitter, gedichtjes van leerlingen van de basisschool die het monument heeft geadopteerd, gebeden door een rabbijn, het zingen van de verzen 1 en 6 van het Wilhelmus en het zingen van het Israëlische volkslied. Om met dat laatste te beginnen: wat heeft het zingen van het Israëlisch volkslied nou te maken met de Joodse dwangarbeiders? In 1942 bestond Israël nog helemaal niet en bestond er dus ook geen volkslied. En die mannen waren Nederlanders, geen Israëliërs. Het zingen van het volkslied is dus je reinste flauwekul. Maar het zingen van het Wilhelmus kan toch wel? Het waren tenslotte Nederlandse dwangarbeiders. Dat klopt, alleen zou men het bij het eerste couplet moeten laten. Het zesde is een geloofsuiting die misschien helemaal niet past bij de Joodse mannen. Niet elke Jood was en is een gelovige Jood. Bovendien is het Wilhelmus geschreven alsof het uitspraken zijn van de protestantse prins Willem van Oranje. Weinig Joods, derhalve.

Maar wat elk jaar een beetje erger wordt, is dat het lijkt alsof de herdenking is gekaapt door een bepaalde groep christenen. In de openingsspeech werd veel aandacht besteed aan de vervolging van christenen, de aanslagen op christenen, de onderdrukking van christenen. Totaal buiten de orde. En als je al een link naar het heden wilt leggen kijk dan naar vervolgden in het algemeen, naar onderdrukking in het algemeen, naar haperende vredesinitiatieven in het algemeen.
Verder kwam in het verhaal naar voren dat Joodse kinderen nog steeds om hun geloof worden gepest. Ook in Hardenberg. Nou is er jaarlijks contact tussen pers en politiechef waarbij zaken besproken worden als verkeersonveiligheid, drugsgebruik en diefstallen, maar ook racisme en discriminatie komen aan bod. En nooit, nog nooit is daar naar voren gekomen dat in Hardenberg Joodse kinderen om hun geloof worden gepest. Oncontroleerbare uitspraken dus, die daarom beter achterwege gelaten hadden kunnen worden.

Wat wèl in goede aarde viel, ook bij de oudere scholieren, was de bijdrage van Deborah Slier. Deze Amerikaanse schrijfster en uitgeefster, nicht van Flip Slier wiens brieven uit Molengoot voor de komst van monument en herdenking hebben gezorgd, vertelde over het lijden van de Joden, maar ook over de moed van gewone mensen in de Tweede Wereldoorlog, die lijf en leden riskeerden om hun medemensen te helpen, over onderduikers die dankzij die hulp konden overleven, over mensen die niet spraken over hun geloofsovertuiging maar dat lieten zien. De herdenking tot de kern teruggebracht.

Een studiecentrum werd het door de journalist van de Vechtstreek genoemd, de middelbare school aan de Burgemeester Schuitestraat in Hardenberg. Donderdag 31 maart 1960 was de officiële opening van de christelijke H.B.S. door de commissaris van de Koningin, Ridder de van der Schuren. De komst van een H.B.S. was dringend gewenst, vertelde de commissaris: “De belangstelling voor hoger en middelbaar onderwijs in Noordoost-Overijssel is nogal gering. In de leeftijdsgroep twaalf tot twintig jaar is dit landelijk 7 procent, in Overijssel 5,1 procent maar in Hardenberg en omgeving slechts 2,4 procent.”

Op intellectueel gebied liep Hardenberg misschien wat achter, op het gebied van vernieuwing niet. De school, genoemd naar bisschop Jan van Arkel die Hardenberg stadsrechten had verleend, was de eerste permanente houten school in ons land. Door onderwijsminister Cals werd de school als demonstratieschool beschouwd: het systeem zoals dat in Hardenberg was toegepast was een kans om vaart te zetten achter de noodzakelijke scholenbouw in ons land. De school was in slechts negen maanden gebouwd.

Houten school
Twee jaar daarvoor was men in Hardenberg begonnen met een H.B.S. in een groen barakje met twee leslokalen, ongeveer op de plek waar tegenwoordig de ingang is van de Greijdanusschool aan de Burgemeester Schuitestraat. De barak werd gehuurd van De Groots Houtbouw in Vroomshoop voor 14 gulden per week. Diezelfde firma was ook de bouwer van de houten school. Het schoolbestuur had liever een stenen gebouw gekregen van het ministerie van Onderwijs, maar dan had men nog jaren moeten wachten. De Groot kon snel leveren, omdat het bedrijf gespecialiseerd was in voorgefabriceerde houtbouw. Dit eerste permanente houten schoolgebouw had een gegarandeerde levensduur van 50 jaar, dus tot 2010 zou er geen vuiltje aan de lucht zijn. Misschien was het dat ook niet geweest als de school niet zo sterk was gegroeid. Het gebouw was berekend op 300 leerlingen, maar op het toppunt van zijn groei werd de school door 1354 leerlingen bezocht. Uiteraard wel na enkele verbouwingen.

Het bouwsysteem van De Groot had ook de aandacht getrokken van kranten in Duitsland. De Kölner Stadt-Anzeiger schreef een artikel met als kop Holländer bauen mit Hokuspokus!
In Leverkussen, zo schreef de krant, is nog nooit zo snel een school gebouwd. “Vier dagen hadden tien arbeiders van De Groot nodig om het eerste gedeelte van de school te bouwen: twee klassen, een voorportaal en een lerarenkamer. Binnen twee weken staan alle zes klassen met nevenruimtes overeind.”

Het is het grootste bedrijf van prefab houtbouw, noteerde de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. De cijfers spreken voor zich: in 1953, na de watersnoodramp in Zeeland, werden in 17 weken tijd 350 noodwoningen gebouwd. Ook voor miljoenen gulden zijn woningen in Amsterdam gebouwd, naast houten scholen in Emmen, Rotterdam en het paradepaardje in Hardenberg.

Start bouwbedrijf De Groot
Het bedrijf in Vroomshoop zag in 1927 het levenslicht, toen J.J. de Groot begon met een houthandel en wat later met het leveren van kippenhokken. Er kwamen weekendhuisjes, garages en barakken bij. De crisistijd van de jaren ’30 wist het bedrijf te overleven, maar in de Tweede Wereldoorlog ging het mis. Niet zozeer met het bedrijf als wel met eigenaar Jan Jacob de Groot. Vanwege zijn verzetswerk werd hij opgepakt en op 2 maart 1945 met 45 anderen aan het Rademakersbroek bij Varsseveld in de Achterhoek gefusilleerd. Zijn echtgenote, Eibelliena Jacoba de Groot, (‘vrouw De Groot’), moeder van zes kinderen en zwanger van nummer zeven, nam op verzoek van haar man de leiding van het bedrijf op zich. In 1973 nam ze op 70-jarige leeftijd afscheid van het bedrijf. Een bedrijf, waar op dat moment 400 personen werk vonden.
Tegenwoordig heet het bedrijf De Groot Vroomshoop Groep, onderdeel van VolkerWessels.